محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
28
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
سكرچهء صغيره : سه اوقيه است . صدفه : به وزن سكرچهء كبيره است . توله : سه مثقال و نيم و سه قيراط است . نسطون كبير : سه اوقيه است . نسطون صغير : به وزن جوزهء ملكيه است كه شش درخمى است . قوانوس : از روغن ، دوازده درخمى است و از شراب ، يك اوقيه و نيم درخمى و ثلث آن . درهمِ تامّ : در قديم ، هشت دانگ بوده و در زمان جديد ، شش دانگى است كه دوازده قيراطِ فضى باشد و به طسوج ، بيست و چهار و به حبّه ، چهل و هشت حبّه است و آن ، نود و شش شعيره و يك صد و نود و دو ارزه مىشود . درهم ناقص : كه از درهم طبّى ، مراد اوست ، عبارت است از چهار دانگ و نيم مثقال صيرفى . مثقال صيرفى : عبارت از درهم تامّ جديدى است . مثقال طبّى : يك درهم ناقص و سه سبع درهم و آن ، شش دانگى است كه دويست و چهل ارزه باشد و صد و بيست شعيره و شصت حبّه و بيست و چهار طسوج و بيست قيراط . مثقال شرعى : عبارت از درهم ناقص طبّى است كه چهار دانگ و نيم باشد و آن ، موافق وزن اشرفى دوبتى و امثال آن است . درهم شرعى : به قدر سه سبع از مثقال شرعى كمتر است . فصل دوّم : در اوزان كبار رطل : مراد از مطلق رطل ، « بغدادى » است كه نود مثقال باشد و به درهم ، صد و بيست و هشت درهم و چهار سبعِ درهم كه دوازده اوقيه باشد . ابن سرابيون گويد كه : رطل عسل نسبت به رطلِ شراب ، به قدر ربع زياده است و نسبت به روغن ، به قدر نصف و رطل شراب نسبت به روغن به قدر تسع زياده است و رطل مكى ، صد مثقال و مدنى ، صد و بيست مثقال است .